Biên Khảo

Tài Liệu 29/10/2007

Minh Võ

Minh Võ trả lời phỏng vấn của đài Tiếng Nói Việt Nam Hải Ngọai về việc ông Ngô Đình Nhu tiếp xúc với đại diện của nước Pháp và Bắc Việt năm 1962 về vấn đề hiệp thương giữa Nam- Bắc Việt Nam..

Người hỏi là nhà báo Hồng Phúc Lê Hồng Long, chủ nhiệm báo Thế Giới Ngày Nay

Hỏi: Trong cuộc mạn đàm giữa ông và ông Cao Xuân Vỹ đăng trên DCV Online mới đây, ông Cao Xuân Vỹ có nói đến cuộc tiếp xúc giữa ông Ngô Đình Nhu với ông Pinay, đại diện Tổng Thống Pháp Charles De Gaulle và sau đó với Phạm Hùng, cán bộ cao cấp của Việt Cộng, sau này từng là thủ tướng Bắc Việt. Nhiều độc giả rất quan tâm đến vấn đề chính trị tế nhị này. Theo ông, các cuộc tiếp xúc này ảnh hưởng thế nào dến tình hình chính trị Việt nam vào thời gian đó ?

Đáp: Theo tôi nghĩ đây là dịp để những người Mỹ không ưa Tổng Thống Diệm và đặc biệt có ác cảm với ông Nhu vin vào chuyện nầy để tìm cách lật đổ Đệ Nhất Cộng Hoà.
Trong lần tiếp xúc với ông Cao Xuân Vỹ vừa qua, ông Vỹ có nói một điều không được tôi ghi trong bài đã đăng trên Đàn Chim Việt. Ông Vỹ bảo tôi, khi bàn với ông Nhu về đề nghị của Bắc Việt muốn hai miền hiệp thương, ông Pinay đã nói "nửa đùa nửa thật": Coi chừng người Mỹ họ mà biết chuyện này, họ sẽ đảo chính các ông đấy!" Dĩ nhiên một số người Mỹ trong chính quyền Kennedy đã muốn làm đảo chính từ 3 năm trước cơ. Nhưng lần này họ cũng có thêm ít nhất là một cái cớ hợp lý để giải thích với dư luận.

Hỏi: Ông có thấy là hai anh em ông Diệm tự mâu thuẫn, tiền hậu bất nhất không? Trước kia, năm 1955, ông Hồ đã nhiều lần đề nghị hai mìền hiệp thương để chuẩn bị cho cuộc tổng tuyển cử vào năm 1956. Lúc ấy các ông đã cực lực từ chối. Thì tại sao bây giờ lại tán thành ?

Đáp: Đúng ra năm 1955 Chính Phủ Ngô Đình Diệm đã từ chối vì lý do miền Bắc không có tự do, và cũng viện cớ không ký hiệp định Giơ Neo, thì không bị ràng buộc bởi hiệp định đó trong vấn đề tổng tuyển cử. Ông Diệm khi nhận lời cựu hòang Bảo Đại về chấp chánh năm 1954, ông đã biết mình phải làm gì để cứu ít nhất nửa nước khỏi họa Cộng Sản, vì ông đã quá hiểu thế nào là một nền chuyên chính vô sản, và các biện pháp tàn bạo của chế độ ấy. Cho nên không thể nào ông để cho một cuộc tuyển cử không công bằng, không có tự do này đưa nốt miền Nam cho Cộng Sản Quốc Tế. Vì ông cũng biết rõ ông Hồ là tay sai của Quốc Tế CS, chẳng thực tâm yêu nước, mà chỉ lợi dụng lòng yêu nước của nhiều thành phần dân tộc để chiến đấu cho ảo tưởng chế độ đại đồng của Mác.

Hơn nữa cũng phải nhìn nhận là lúc đầu trong những năm 1954- 1955 Miền Nam còn nhiều khó khăn chồng chất. Dân số lại ít hơn miền Bắc nhiều, nếu chấp nhận tổng tuyển cử ngay thì khó thắng được. Nhưng đến năm 1963 thì miền Nam đã vượt xa miền Bắc về mọi mặt. Tôi chỉ nêu vài con số.
Ví dụ số nước có tòa đại sứ ở Saigon lúc ấy là 81, gần gấp đôi số nước có bang giao với Hànội. Trong khi dân miền Bắc không đủ gạo ăn thì Saigon xuất cảng gạo, từ 70,000 tấn vào năm 1955 đã tăng lên đến 340,000 tấn xuất cảng vào năm 1962. Số lượng gia súc trong 7 năm đã tăng tới 500 lần. Thịt gia súc như heo, gà, vịt xuất cảng trong năm 1961 đã trị giá gần 140 triệu đồng (vào khỏang 4 triệu Đô la, tính theo giá chính thức là 35 Đồng một Đôla.). Và còn nhiều ưu điểm khác không kể xiết.

Để nói lên một cách cụ thể về cảnh thanh bình trù phú của miền Nam thời ấy tôi xin trích dẫn chỉ một đọan vắn thôi của tác giả Hồ Sỹ Khuê, một người vốn chê ông Diệm là độc tài và kỳ thị tôn giáo, thậm chí đàn áp Phật Giáo. Ông Hồ Sỹ Khuê nói về cảnh thanh bình phồn thịnh ấy như sau:-- Đây tôi đọc từ cuốn sách đồ sộ của ông nhan đề Hồ Chí Minh, Ngô Đình Diệm và Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam. Trong đó có nhiều câu đại lọai như thế này:

"Cuộc sống hằng ngày con nhà nông không còn đầu tắt mặt tối quá đáng. Thanh niên miệt vườn dùng quen tay nên biết ham chuộng máy móc. Nhờ giao thông tiện lợi hơn xưa, nên rành cảnh sống phố phường, mà không phải so bì hơn kém. Giáo dục mở mang. Trường ốc mở rộng thêm nhiều. Trẻ em miệt vườn trước không qua bậc tiểu học, nay đi vào trung học là chuyện bình thường. Báo chí sách vở lan tràn khắp nơi, mở rộng tầm hiểu biết phổ thông. Người lớn trẻ con đều thạo tin tức thế giới và chuyện xảy ra hằng ngày trong nước. Không còn mấy ai chìm trong vòng ngu tối nữa....
"Nông thôn không còn bần cố nông. Thành thị cũng không bao giờ còn gọi là vô sản được...." Đây là một cảnh sống của dân lao động ở thành thị được ông mô tả như sau:
"Tài xế tắc xi nhưng trưa đến không kể khách, nằm gác chân xem báo. Đạp xích lô nhưng mỗi chiều ngồi nhậu nhẹt lai rai bàn chuyện thời cuộc với xóm giềng. Những cảnh sống như thế xóa sạch mọi đẳng cấp thầy thợ trong xã hội, tạo một không khí hòa đồng vươn cao. Con em lao động đã bắt đầu vào đại học, làm giáo sư, bác sĩ, kỹ sư, sánh vai cùng bạn bè đồng lứa, xuất phát từ đủ mọi thành phần xã hội.....Thực thế, dân Miền Nam thời Cộng Hòa Nhân Vị có một cuộc sống vât chất đầy đủ.... Đầy đủ. Chưa đúng. Thừa thãi."

Ông Khuê còn viết nhiều rất nhiều nữa về cảnh thanh bình phồn thịnh của miền Nam trong cuốn Hồ Chí Minh, Ngô Đình Diệm và Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam.Tôi nghĩ, trong cảnh phồn thịnh như thế, nông thôn không còn bần cố nông, thành thị hết vô sản, nếu hiệp thương để tuyển cử tự do miền Nam có nhiều hy vọng sẽ thắng.

Hỏi: Thế còn cuộc sống ở mìền Bắc thì sao?

Đáp: Tôi không có số liệu chính thức.Thực ra số liệu chính thức do CS đưa ra nhiều khi cũng chẳng đáng tin. Nhưng cứ đọc mấy truyện của một số nhà văn nhà thơ thì cũng đủ thấy cuộc sống ở miền Bắc, không phải chỉ thua miền Nam, mà là rất bi đát khó có thể tưởng tượng nổi. Ví dụ chỉ cần đọc Nỗi Oan của Đào Hiếu, Con Bò Thải và Cái Đêm Hôm Ấy Đêm Gì của Phùng Gia Lộc, Thiên Đường Mù của Dương Thu Hương, hay Ông Tướng Về Hưu, và Con Gái Thủy Thần của Nguyễn Huy Thiệp thì sẽ rõ.
Ngọc, vai chính trong Nỗi Oan mới 12 tuổi đã phải leo xuống giếng sâu thăm thẳm, đường lên trơn trượt để múc nước, gánh nước. Rồi khi lớn lên thấy trong làng "sao mà lắm người tự tử thế? Nhiều người tự thắt cổ. Có người nhảy xuống giếng mà chết. Người sống thì mùa đông chui vào đống lá khô cho đỡ rét...

Gia đình cậu Chính của Hằng vai chính trong Thiên Đường Mù bữa ăn chỉ có một đĩa rau muống luộc và một đĩa nhộng rang hành chia ra làm 3 ô, mỗi ô chỉ có 15, 16 con bé tí bằng đầu đũa. Thằng anh chọc đũa vào phần của thằng em bị mẹ dở đầu đũa gõ vào đầu thắng anh. Thằng anh khóc ré lên...
Con bò của hợp tác xã trong Con Bò Thải của Phùng Gia Lộc thì gầy nhom, chả bù cho khi nó chưa vào hợp tác xã thì béo tốt. Cái cảnh cha chung không ai khóc ở các hợp tác xã quá tàn tệ. Nếu thu họach có khá đôi chút thì cũng chỉ béo mấy kẻ trong ban quản trị. Xã viên vẫn đói meo.
Đặc biết dân quê nghèo đến độ trẻ con đã chín mười tuổi cũng không có quần. Không chỉ có thơ của Nguyễn Chí Thiện tả trẻ con trong tù lon ton không phải mặc quần.

Mà cả chuyện Cô Gái Thủy Thần của Nguyễn Huy Thiệp cũng tả cảnh một bé gái 12 tuổi cởi truồng cầm đầu một tóan 6,7 đứa trẻ ban đêm cũng trần truồng đi ăn trộm mía của hợp tác xã. Còn con trai mới 14 tuổi đã phải đi cầy. Mà lại còn là thợ cầy chủ lực của hợp tác xã. Tối đến về nhà lại còn phải đi đào đá ong! Trong Ông Tướng về hưu một nhân vật nói mỗi ngày trong nước có cả ngàn người chết khắc khỏai, chỉ ước được chết nhanh như lính. "Lính các anh sướng, đòm một phát. Sướng!" Chỉ mấy hàng đã đủ đau lòng. Có lẽ tin tức tình báo cũng cho ông Diệm biết tình cảnh đó. Nên nếu hiệp thương được, mà có dịp chia bớt phần lúa gạo, vải vóc ở miền Nam cho dân quê miền Bắc, thì đã là một cử chỉ bác ái, từ thiện rồi. Hơn nữa ai cũng biết ông là một nhà ái quốc, rất thương dân.

Hỏi: Ông có nghĩ rằng khi tính chuyện hiệp thương với Hồ Chí Minh, là ông Nhu đã mắc mưu trúng kế của con cáo già rồi không ?

Đáp: Quả quýt dầy đã có móng tay nhọn. Tôi nghĩ ông Nhu không thể không biết mưu mô của CS. Và ông cũng phải tính toán kỹ lắm trước khi dấn thân vào những cuộc tiếp xúc nguy hiểm như vậy, nhất là vào mật khu của Việt Cộng không có hộ tống vũ trang. Chắc rằng trong các cuộc thương lượng ở Paris năm trước, có các nhà lãnh đạo Pháp Quốc bảo đảm, ông Nhu đã có thể có một sự tin tưởng nào đó, cũng như phải tự tin lắm, mới giấn thân như vậy. Chứ ông Nhu không phải con người xốc nổi, làm liều. Vả lại cũng vì nhiệt tình mong ước tránh được một cuộc xung đột vũ trang rộng lớn, trong đó có thể sẽ có sự tham dự của lực lượng vũ trang đáng kinh sợ của các đại cường.
Chính ông Đỗ Mậu, tác giả "hữu danh vô thực" của cuốn Việt Nam Máu Lửa Quê Hương Tôi (Văn Nghệ xuất bản tại Nam Cali năm 1993) đã trích đăng một lá thư riêng của một người bạn của ông, trong đó có nói đến những lời cố Tổng Thống Diệm nói với ông Võ Như Nguyện là một đồng chí của Tổng Thống rằng, "Vả tôi với chú Nhu có ý dù hai miền Quốc Cộng tranh chấp, nhưng đều là máu mủ ruột thịt, phải có biện pháp anh em giải quyết lấy chiến tranh, đỡ tốn hao sinh mạng, tài sản...." Trong cuốn Ngô Đình Diệm Lời Khen Tiếng Chê tôi đã trích dẫn đầy đủ hơn và đã có lời bình. Ông Đỗ Mậu trích lại bức thư của người bạn này để chứng minh Tổng Thống Diệm có ý định thỏa hiệp với Cộng Sản, bán đứng miền Nam.
Nhưng tôi lại thấy đây là bằng chứng cho thấy anh em ông Diệm thực sự yêu nước, thương dân, không muốn chiến tranh tiếp tục, mở rộng, gây thêm tang thương, chết chóc.

Hỏi: Ông có nghĩ rằng, nếu anh em ông Diệm không bị giết, và Hoa Kỳ ủng hộ ông trong việc hiệp thương với Bắc Việt thì Miền Nam sẽ không bị mất vào tay Cộng Sản không?

Đáp: Rất tiếc rằng lịch sử không có chữ nếu hay chữ giả sử. Hơn nữa để trả lời câu hỏi hóc búa này tôi phải tự đặt mình vào địa vị hai ông mới thỏa đáng và công bình. Nhưng lại cũng tiếc rằng tôi không phải là một chính khách, chỉ viết báo, nghiên cứu và theo rõi thời cuộc với một nhãn quan hạn chế. Có thể nào ông miễn cho tôi khỏi trả lời câu hỏi nầy không ?

Hỏi: Đã đành là thế. Nhưng ông vừa nói ông từng nghiên cứu và theo rõi thời cuộc, vậy cứ như những gì ông nghiên cứu được, ông cứ thử đưa ra một nhận định và ước đóan tương đối thực tiễn xem sao?

Đáp: Đã vậy, thì xin ông cũng như qúy thính giả hãy coi như đây chỉ là phỏng định về tình hình có thể đã xảy ra trong dĩ vãng, theo nhãn quan của tôi mà thôi.
Theo tôi biết thì nhiều người chê ông Diệm quá ngay thẳng dễ bị lừa. Còn ông Nhu thì quá kiêu ngạo lại có ảo tưởng. Nhưng ngược lại cũng có người khen ông Nhu là có nhiều mưu lược và trầm tĩnh. Và nhiều người hơn nữa khen ông Diệm là người có viễn kiến chính trị như một nhà tiên tri, kiến thức về chiến lược sách lược quân sự của ông cũng rất là uyên bác.

Tôi chỉ xin nêu lên vài danh tánh và sự việc mà hiện tôi còn nhớ. Tôi không nhắc lại lời ca tụng của những danh nhân Mỹ như 3 vị Tổng Thống Mỹ là Dwight Eisenhower, Richard Nixon, Lyndon B. Johnson, Thống Tướng Maxwell Taylor hay đại sứ Frederick Nolting, hay nữ ký giả tên tuổi Marguerite Higgins, hay nhất là học giả, sử gia, nữ Tiến Sĩ Ellen Hammer là những người ai cũng biết là rất ngưỡng mộ Tổng Thống Ngô Đình Diệm. Tôi chỉ xin trưng dẫn mấy nhà báo Mỹ, Anh, Pháp, Úc đã từng chỉ trích nặng nề ông Diệm là độc tài gia đình trị, và coi ông thua kém ông Hồ. Tôi muốn nói đến những Stanley Karnow, Bernard Fall, Dennis J. Duncanson, Denis Warner. Người Việt thì có ông Hồ Sỹ Khuê đã nêu trên. Tất cả những người trên đều nêu những bằng chứng cho thấy ông Diệm có một viễn kiến chính trị như nhà tiên tri. Bernard Fall đã trưng dẫn một bản tin tình báo của Pháp năm 1948 đã phúc trình rằng ông Diệm lúc ấy đã biết trước Hoa Kỳ sẽ can thiệp vào Việt Nam, rồi Bernard Fall phê rằng viễn kiến đó rõ ràng là một lời tiên tri mà lúc ấy (1948) chẳng ai để ý. Karnow cũng khen ông Diệm đã tiên tri là phe Quốc Gia sẽ thua ... Về phía người Việt, có ông Hồ Sỹ Khuê đã nêu lên ít nhất là 3 trường hợp chứng tỏ ông Diệm nhìn trước thời cuộc như một nhà tiên tri. Riêng nhà báo Úc Denis Warner, trong cuốn The Last Confucian, --gọi ông Diệm là Nhà Nho Cuối Cùng-- đã thuật lại trường hợp ông Diệm chỉ cho ông trên bản đồ thấy chiến lược chiến thuật của Việt Cộng ở vùng Việt Bắc hồi 1948-50 ra sao. Ông cũng nhắc lại lời Tổng Thống Diệm nói về chiến lược của Mao Trạch Đông mà ông (Tổng Thống Diệm) cho rằng rất đơn sơ nhưng trên thế giới lại chỉ có hai người hiểu nổi là Che Guevara và Hồ Chí Minh. Phân tích kỹ nhận định này thì thấy ông Diệm phải là một người rất am tường về lịch sử và chiến lược mới có thể có một nhận xét trong một lúc về 3 nhân vật Cộng Sản trong chỉ một câu nói như vậy. Một người không nghiên cứu kỹ về Mao Trạch Đông, về Hồ Chí Minh, về Che Guevara, và phong trào Cộng Sản ở Nam Mỹ, thì không thể nào dám nói lời khẳng định như đinh đóng cột với một nhà báo nổi tiếng của Úc như Denis Warner.

Hỏi: Tôi cũng nghĩ ông Diệm là một lãnh tụ có tài mới có thể dẹp tan nạn thập nhị sứ quân trong một năm, rồi sau đó, tạo lập được một miền Nam trù phú và tương đối an bình chỉ trong vòng mấy năm. Nhưng nếu thực hiện 6 giai đọan để hiệp thương theo kế họach của Tổng Thống Diệm, như tự do trao đổi thư tín, tự do đi lại thăm viếng giữa hai miền, nhất là tự do chuyển cư từ Bắc vào Nam, thì sẽ chẳng khác gì mở toang cửa cho CS xâm nhập để rồi sau đó nó đánh phá mình thì sao? Trong số 3000 dân mà ông Nhu ước tính sẽ bỏ miền Bắc để di cư vào Nam sinh sống, thế nào chẳng có hàng trăm cán bộ tính báo gián điệp của Cộng Sản.

Đáp: Trước khi thực hiện 6 giai đọan hiệp thương tất nhiên đã phải có một thỏa hiệp chấm dứt các hành động vũ trang chống phá lẫn nhau. Từ chỗ có những tiếp xúc giữa ông Nhu với Phạm Hùng sẽ có thể dẫn đến một cuộc họp thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo tối cao hai miền. Hay ít nhất cũng phải có một văn kiện ký kết giữa các bộ trưởng ngọai giao hai miền trước sự chứng kiến của các quan sát viên quốc tế. Cho nên việc gián điệp xâm nhập dù có cũng chỉ là những họat động thông thường không có nguy cơ đưa đến những xung đột vũ trang công khai được. Vả lại nếu miền Bắc có phái điệp viên vào Nam được một cách dễ dàng, thì miền Nam cũng có thể đưa gián điệp vào miền Bắc vậy. Tắt một lời, khi đã thỏa hiệp được với nhau thì chẳng những nguy cơ lan rộng chiến tranh không còn, mà còn có thể ngăn chặn hay giảm thiểu được những hành động quấy phá lẻ tẻ nữa. Dầu sao thì để đi tới đựơc một thỏa hiệp như thế đường đi dĩ nhiên còn dài chứ không thể thành tựu được chỉ qua một lần tiếp xúc giữa ông Nhu và Phạm Hùng. Trong khi đó thì cả hai bên đều phải tính tóan điều hơn lẽ thiệt, tìm hiểu thiện ý của nhau, thông cảm nhau hơn mới có thể thành đạt. Tóm lại đây là một cuộc đấu trí cam go, chứ không dễ dàng.

Hỏi: Việc hai bên thù địch tính chuyện hòa giải thường phải có trung gian, và khi thưong thuyết cũng cần có người chứng kiến. Ví dụ hiệp định Giơ Ne Vơ trước khi Pháp và Việt Minh ký kết, thì đã có những cuộc thảo luận, bàn cãi, mặc cả kéo dài nhiều tháng. Vậy trong việc ông Nhu tiếp xúc với đại diện của Hà Nội, ngòai các nhà lãnh đạo Pháp quốc ra như Tổng Thống De Gaulle và ông Pinay ra có còn nước nào biết không?

Đáp: Theo Tiến sĩ Ellen Hammer, tác giả cuốn A Death In November, thì trong buổi tiếp tân ra mắt của tân ngọai trưởng Trương Công Cừu vào cuối tháng 8 năm 1963, ông Nhu đã tiếp xúc với trưởng đòan Balan trong ủy hội Quốc Tế Kiểm Sóat Đình Chiến (ICC) là luật sư Mieczyslaw Maneli, lúc ấy có sự hiện diện của các đại sứ Ấn Độ, đại sứ Pháp, đại sứ Ý và đại diện Vatican. Đúng ra Maneli đã từ Hà Nội vào Saigon vào mùa xuân, trước đó khá lâu. Nhưng khi một số nhà ngọai giao, trong đó dĩ nhiên có đại sứ Pháp Lalouette, tiếp xúc được với Maneli để khuyên ông ta nên gặp ông Ngô Đình Nhu thì vụ Phật Giáo bùng nổ. Cho nên mãi đến cuối tháng 8 hai người mới có dịp gặp nhau tại buổi tiếp tân. Tiến Sĩ Hammer thuật lại rằng lúc ấy Maneli đang nói chuyện với đức cha Asta, đại diện tòa thánh Vatican, thì thấy ông Ngô Đình Nhu cũng đứng đó không xa, đức cha liền kéo Maneli đến giới thiệu với ông Nhu. Lập tức 3 nhà ngoại giao khác cùng tiến về phía họ. Đó là các ông Lalouette, đại sứ Pháp, D'Orlandi, đại sứ Ý và Goburdhun, đại sứ Ấn Độ, cũng là chủ tịch Ủy Hội Quốc Tế Kiểm Sóat Đình Chiến. Tưởng cùng cần lưu ý là tân đại sứ Mỹ là ông Henry Cabot Lodge cũng có mặt trong cuộc tiếp tân này và cũng đứng cách đó không xa lắm.
Tiến Sĩ Hammer thuật lại nhiều điều trao đổi giữa hai người. Nhưng trong đó tôi chỉ chú ý tới việc ông Nhu nhấn mạnh đến mục đích đem lại hòa bình. Và trong lời đối thọai với Maneli, mà nhiều nghe được, ông Nhu thẳng thắn phê bình các chế độ thực dân, còn nhấn mạnh không chỉ phê bình người Tầu mà thôi, khiến nhiều nhà ngọai giao có mặt tự hỏi, không biết có phải ông nhắm gián tiếp đả kích cả Hoa Kỳ hay không. Còn Maneli thì hứa sẵn sàng giữ vai trò tích cực nhất. Sau đó Maneli nhận được giấy mời đến gặp ông Nhu tại dinh Gia Long vào ngày 2-9-1963. Về cuộc gặp gỡ này thì không thấy có tài liệu nào cho biết nội dung ra sao cả.

Hỏi: Có tài liệu nói Maneli có gặp ông Nhu tại nhà riêng của ông đại sứ Lalouette trong ngày 14-7-63, tức là ngày Quốc Khánh của Pháp. Ông có tin tức gì về nội dung cuộc gặp gỡ này không?

Đáp: Tin này do tờ Jeune Afrique (Châu Phi Trẻ) loan. Nhưng chính Maneli đã phủ nhận trong tác phẩm The War Of The Vanquished (Cuộc chiến của những kẻ chiến bại). Hai người gặp nhau lần đầu trong buổi tiếp tân của Ngọai Trường Trương Công Cừu. Và lần thứ hai, cũng là lần chót, vào ngày 2-9-63 tại dinh Gia Long.

Hỏi: Về phía nhà cầm quyền miền Bắc, phản ứng của họ ra sao, và những đìều kiện họ đưa ra là gì?

Đáp: Theo bà Hammer, tác giả cuốn A Death In November, thì khi ông Goburghun, đại sứ Ấn đi Hà Nội với tư cách chủ tịch Ủy Ban Kiểm Sóat Đình Chiến, đến gặp ông Hồ Chí Minh thì thấy ông ta chẳng những không thấy có gì ngăn cản cuộc hiệp thương với Saigon, ông ta còn bảo đại sứ Ấn: "Ngô Đình Diệm là người yêu nước theo cách của ông ta...hãy bắt tay ông ấy thay tôi, nếu gặp." Về ông đại sứ Ấn này, thì chính Maneli cũng cho rằng ông ta, cũng như dân Ấn đứng hẳn về phía anh em ông Diệm và sẽ rất buồn nếu "mất lá bài này". Cho nên Goburghun, cũng như Lalouette, tìm mọi cách để tránh đảo chính. Nhất là ông Lalouette đã nhiều lần cố thuyết phục ông Cagot Lodge, nhưng không thành công.
Khi Maneli đến Hà Nội trình bày kế họach theo sự hướng dẫn của các ông Lalouette và Goburghun, thì chỉ hai ngày sau Hà Nội đã có đáp ứng: Hà Nội sẵn sàng khởi sự thương thuyết bất cứ ở đâu và bất cứ lúc nào, bí mật hay công khai. Bộ trưởng ngọai giao Xuân Thủy, theo chỉ thị của chủ tịch và thủ tướng sẽ sẵn sàng trình lên một danh sách những hàng hóa có thể trao đổi giữa hai miền. Còn điều kiện, Hà Nội chỉ cần thấy Mỹ rút khỏi miền Nam, thì sẵn sàng bàn thảo về bất cứ điều gì ?

Hỏi: Về nội dung các cuộc thương thuyết, ông có tài liệu nào về tin đồn hồi ấy rằng sẽ có một chính phủ liên hiệp quốc cộng, hay một thứ liên bang Đông Dương không?

Đáp: Theo tôi, có lẽ tin đồn này phát xuất từ báo cáo của Maneli. Trong cuốn sách nói trên, Maneli có viết rằng ông ta hỏi Phạm Văn Đồng trước mặt ông Hồ về một khả năng có một thứ chính phủ liên bang với miền Nam, hay một thứ chính phủ liên hiệp không, thì Phạm Văn Đồng trả lời là, mọi sự đều có thể thương lượng trên cơ sở nền độc lập và chủ quyền tối thượng của dân tộc. Mấy lời trên, tác giả Maneli đã trích dẫn báo cáo tối mật của ông ta chỉ gửi cho chính phủ CS Balan, và tòa đại sứ Liên Xô ngày 10-7-63.
Cũng về tin đồn này còn có một nguồn tin khác liên quan đến câu chuyện giữa tướng Nguyễn Khánh và trưởng nhiệm sở CIA ở Saigon lúc ấy là John Richardson. Họ bàn về một lời tuyên bố nào đó của ông Hồ Chí Minh. Người ta còn đồn rằng trong năm 1963 đã có một hội nghị tại Cam Bốt để bàn về vấn đền Liên Bang này trong hội nghị đó có đại diện của ông Hồ và đại diện của ông Nhu. Nhưng không có chi tiết gì cụ thể về những tin đồn nầy.

Hỏi: Ông có tin rằng ông Hồ được hòan tòan tự do để thương lượng mà không bị Liên Xô và Trung Cộng ngăn cản không?

Đáp: Từ khi Khrutshchev hạ bệ Stalin rồi đưa ra 5 nguyên tắc sống chung, thì áp lực của Liên Xô trên các nước chư hầu có giảm bớt. Hơn nữa Khrutshchev đã từng đề nghị cho cả Việt Nam Cộng Hòa thời ông Diệm vào Liên Hiệp Quốc, thì có lẽ lúc ấy Liên Xô không chống việc hai miền hiệp thương với nhau, để làm giảm bớt sự căng thẳng, chẳng những giữa hai miền mà cả giữa hai khối Đông Tây nữa. Còn Trung Cộng, thì ta đã biết họ vẫn có thiện cảm với chính quyền Ngô Đình Diệm, ngay từ khi vừa thành hình. Thủ tướng Trung Cộng Chu Ân Lai đã nhiều lần đề nghị lập bang giao giữa Nam Việt và Bắc Kinh. Nhưng dầu sao thì trong vấn đề này xin để Maneli có ý kiến:
Trong báo cáo tối mật ngày 10-7-63 Maneli nói hai bên muốn có thể đi tới một thỏa hiệp mà không có sự tham dự của các đại cường. Về phản ứng của Liên Xô, Maneli trích lời của ông đại sứ nói với Maneli răng, có lý do để nghi rằng người Việt họ muốn thu xếp riêng với nhau. Còn về phía Trung Quốc, thì qua cuộc tiếp xúc với sứ quan Trung Cộng ở Hà Nội, Maneli cho rằng Trung Cộng không biết gì về cuộc tiếp xúc giữa Saigon và Hà Nội. Nhưng Maneli lại thêm rằng, hoặc giả họ biết nhưng không chấp nhận. Rồi Maneli phê một câu làm lời kết luận của chương sách dài 20 trang về cuộc gặp gỡ giữa ông với ông Ngô Đình Nhu: Xét về mặt chính trị mà nói thì việc Hà Nội hành động mà không có sự chấp thuận của Bắc Kinh là điều có ý nghĩa nhất.

Hỏi: Điều này đối với tôi hơi khó tin. Theo tôi nghĩ, chẳng những Trung Cộng mà cả đàn em của ông Hồ cũng không thể chấp nhận cho ông ta tự ý thương lượng với chính quyền Miền Nam. Không biết ông có tin là ngòai hai bản di chúc ông Hồ để lại, được nhà cầm quyền Hà Nội công bố, còn có một bản di chúc ông ấy viết tay không? Trong bản di chúc này, mà người ta bảo đã đựoc giảo nghiệm tự dạng thì chắc chắn là của ông Hồ thật. Trong bản di chúc này ông Hồ có nói đến việc ông có một cô con gái với một người Pháp và về việc ông tính chuyện thương lượng với ông Ngô Đình Diệm, và vì vậy ông đã bị nhóm Lê Duẫn hiếu chiến hãm hại, từ đó về sau mất hết quyền hành.

Đáp: Tôi cũng có nghe nói đến bản di chúc viết tay này rồi cũng đi tìm đọc thì thấy không đáng tin lắm. Tôi cũng có hỏi mấy cựu cán bộ cao cấp Cộng Sản ở hải ngọai thì họ cũng nói có biết có một di chúc như vậy, nhưng văn phong không phải của ông Hồ. Theo tôi nghĩ, muốn kiểm chứng xem đây có phải là di chúc thật hay không, nên tìm người con gái của ông Hồ để hỏi cho ra lẽ. Nhưng tôi nghĩ, nếu bà ấy còn sống, nay cũng đã ngòai 90 rồi. Tiếc rằng những người đưa bản di chúc này ra trên báo, đã không trưng dẫn được xuất xứ đáng tin cậy. Vì vậy rất khó tin. Riêng chúng tôi vẫn nghĩ ông Hồ vẫn còn đầy đủ quyền lực vào những năm cuối đời. Trong cuốn Hồ Chí Minh nhận định tổng hợp chúng tôi đã để hẳn một chương để chừng minh điều đó.

Hỏi: Hiệp thưong từng đã là một cạm bẫy làm cho các đảng phái quốc gia hồi 1945 sa vào mà trở thành thân bại danh liệt, khiến đa số bị hại hay phải chạy trốn sang Tầu. Ông có nghĩ anh em ông Diệm có tài để không mắc bẫy không?

Đáp: Ông Diệm đã không sa bẫy lúc ấy. Các ông Hùynh Thúc Kháng, Bùi Bằng Đòan, Phan Kế Tọai đều nghe lời dụ dỗ của ông Hồ ra hợp tác. Các đảng phái quốc gia như Việt Quốc, Việt Cách của các ông Nguyễn Tường Tam, Vũ Hồng Khanh, Nguyễn Hải Thần v.v... đều mắc bẫy tham gia chính phủ liên hiệp và nhận 70 ghế ở quốc hội mà không được bầu. Nhưng như tôi từng viết chỉ có ông Diệm không mắc bẫy. Chính Hồ Chí Minh đã mời ông Diệm giữ chức bộ trưởng Nội Vụ mà bị ông Diệm từ chối thẳng thừng, trong lúc đang ở trong tay sinh sát của ông Hồ. Đó là trước kia, lúc ông ở vào cái thế thập tử nhất sinh, hòan tòan trong tay ông Hồ, mà ông còn không nhượng bộ để mắc bẫy. Còn bây giờ ông Diệm đã có một nửa nước phồn thịnh và hùng mạnh hơn ông Hồ. Nếu có hiệp thương là hiệp thương ở thế mạnh, thì sao lại phải sợ. Hơn nữa bất cứ một cuộc xung đột vũ trang hay chính trị nào cũng đều phải đi tới một cuộc thương thuyết để chấm dứt xung đột. Đặc biệt là cuộc xung đột giữa ý thức hệ CS một bên, và bên kia là thế giới tự do, cuộc xung đột bao trùm khắp hòan vũ cũng đã kết thúc bằng một lọat những cuộc gặp gỡ, tiếp xúc và thương thuyết giữa các nhà lãnh đạo hai bên. Thì lúc ấy dù bên nào đi bước trước để mở đường cho một giải pháp chính trị cũng đều đáng hoan nghênh.

Tuy nhiên cũng phải thú thực rằng có nhiều người coi việc ông Hồ tặng ông Ngô Đình Diệm cành đào dịp xuân Qúy Mão (1963) cũng tương tự như Vương Dõan, trong truyện Tam Quốc, tặng cho Đổng Trác con hát ả đào Điêu Thuyền, khiến Lữ Bố vì ghen mà giết cha nuôi. Họ cho rằng cành đào tượng trưng và mở đầu cho những cuộc tiếp xúc giữa hai miển đã làm cho người Mỹ ra tay hạ ông Diệm. Nhưng riêng tôi không nghĩ thế.

Hỏi: Nhiều sử gia Mỹ cho rằng ông Nhu tiếp xúc với Bắc Việt là cố ý làm "săng ta" với Mỹ, khi thấy áp lực của Mỹ quá nặng. Ông có nghĩ như vậy không?

Đáp: Nếu chỉ nhìn vào những diễn biến trong mấy tháng giữa năm 1963, thì suy đóan như thế cũng có lý. Nhưng thực ra người Mỹ đã muốn thay ông Diệm hay ít nhất cố làm áp lực để đưa ông Nhu ra ngọai quốc từ lâu trước đó. Và hai anh em Tổng Thống Diệm cũng đã có những toan tính về một kế họach hòa bình qua những cuộc tiếp xúc ngọai giao được bộc lộ từ năm 1962 trước kia rồi. Người Mỹ muốn hạ ông Diệm, không phải vì ông đàn áp Phật Giáo, cũng không phải vì ông định đi đến một giải pháp với Bắc Việt. Mà theo tôi nghĩ, lý do chính họ muốn hạ ông Diệm vì ông không đồng ý cho họ đem quân ồ ạt vào Việt Nam. Ông Diệm muốn dần dần tiến tới hiệp thương với Bắc Việt chỉ vì muốn tìm kiếm cho nhân dân Việt Nam một nền hòa bình, dù tạm thời và giới hạn chăng nữa, còn hơn là càng ngày càng dấn sâu vào một cuộc chiến mỗi lúc một thêm ác liệt. Nhất là khi mà số người ngọai quốc càng ngày càng gia tăng mãi, như từ 1962.

Minh Võ

 Bài 31

RA LỆNH ĐẢO CHÍNH

Tú Gàn

Nguyễn Cần bút hiệu Tú Gàn

........lệnh đảo chánh lật đổ ông Diệm đã được Washington ban hành ngày 24.8.1963 dưới hình thức một công điện mang tên Deptel 243. Tuy nhiên, trước khi trình bày vấn đề này, chúng tôi xin xác định rằng chúng tôi không viết bài này để bênh vực cho ông Diệm hay bôi đen ông Diệm như một số người đang làm. Chúng tôi chỉ cố gắng trình bày những sự thật lịch sử để rút kinh nghiệm cho cuộc đấu tranh của chúng ta hiện nay và cho các thế hệ kế tiếp

Trong tuần này chúng tôi xin đề cập đến một vấn đề đã từng gây tranh luận sôi nổi, đó là lệnh đảo chánh lật đổ ông Diệm đã được Washington ban hành ngày 24.8.1963 dưới hình thức một công điện mang tên Deptel 243. Tuy nhiên, trước khi trình bày vấn đề này, chúng tôi xin xác định rằng chúng tôi không viết bài này để bênh vực cho ông Diệm hay bôi đen ông Diệm như một số người đang làm. Chúng tôi chỉ cố gắng trình bày những sự thật lịch sử để rút kinh nghiệm cho cuộc đấu tranh của chúng ta hiện nay và cho các thế hệ kế tiếp. Những sự thật đó có  thể làm cho nhiều người cảm thấy ông Diệm đen hơn hay trắng hơn, nhưng đó không phải là mục tiêu của chúng tôi.

COI MIỀN NAM NHƯ THUỘC ĐỊA MỸ

Cảm tưởng đầu tiên của chúng tôi khi đọc Công Điện mang số Deptel 243 và các tài liệu tiếp theo của chính phủ Hoa Kỳ là Washington đã coi miền Nam như là một thuộc địa của Mỹ.   Nước Pháp ngày xưa khi đến đô hộ miền Nam và “bảo hộ” miền Bắc và Miền Trung Việt Nam đều có ký hiệp ước với Triều Đình Huế. Đến năm 1887, Pháp hợp Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ và Cao Miên lại thành Liên Bang Đông Dương (Union Indochinoise) do một Toàn Quyền Đông Dương (Gouverneur Général de l’Indochine) ở Hà Nội cai trị và đặt dưới quyền của Bộ Thuộc Địa (Minstère des Colonies).

Các quan lại ở tỉnh đều đặt trực thuộc một Công Sứ (Résident) Pháp.  Đầu năm 1956, do áp lực của Mỹ, Pháp đã phải ký thỏa ước với Việt Nam rút hết Quân Đội Pháp khỏi miền Nam trước ngày 30.6.1956. Nhưng đến ngày 25.4.1956, Quân Đội Pháp đã rút hết khỏi miền Nam. Ngày 26.4.1956 Pháp tuyên bố bãi bỏ chức Cao Ủy Đông Dương và ngày 28.4.1955 tuyên bố giải tán Bộ Tư Lệnh Pháp tại Đông Dương. Người Mỹ âm thầm vào thay Pháp.

Tuy chính phủ Mỹ không hề ký với các chính phủ Việt Nam một hiệp ước nào về “quyền bảo hộ” như chính phủ Pháp đã ký trước đây, nhưng Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ đã tự động biến thành Bộ Thuộc Địa để áp đặt mọi chính sách và đường lối lên trên miền Nam và Đại Sứ Mỹ tại Sài Gòn nghiễm nhiên trở thành Toàn Quyền Đông Dương hay Cao Ủy Mỹ tại Đông Dương, thường được người Việt gọi là “Quan Thái Thú”. Các Lãnh Sự Mỹ ở tỉnh cũng đóng vai trò của các Công Sứ Pháp. Một số tướng lãnh miền Nam đã tình  nguyện làm lính Khố Xanh (Gardes Indigènes) hay lính Khố Đỏ (Tiraillrers) cho Mỹ. Trạm CIA (CIA Station) của Mỹ tại Sài Gòn đã hoạt động gióng hệt Sở Mật Thám hay Sở Liêm Phóng Đông Dương (Service de Sûreté Généralle de l’Indochine) của Pháp ngày xưa! Chúng tôi xin nhắc lại: Năm 1963, khi tiếp Đại Sứ Frederick Nolting, ông Diệm có nói: “Chúng tôi không muốn trở thành một xứ bảo hộ của Hoa Kỳ.”

TẠO LÝ DO ĐỂ RA LỆNH ĐẢO CHÁNH

Như chúng tôi đã nói ở số trước, nhân vụ Phật Giáo xẩy ra ở Huế, các viên chức tình báo Mỹ đã sắp xếp vụ tự thiêu của Hòa Thượng Thích Quảng Đức vào ngày 11.6.1963, sau đó ngày 18.8.1963 bảo một số tướng lãnh Việt Nam vào Dinh Gia Long xúi ông Diệm ban hành lệnh giới nghiêm, lục xét các chùa và bắt các tăng ni..., để đưa sự căng thẳng của tình hình lên cao độ, rồi ngày 24.8.1963 ra lệnh đảo chánh. Kế hoạch xúi giục ông Diệm ban hành lệnh giới nghiêm và xét chùa này đã được nghiên cứu rất tinh vi nên ông Diệm không thể không trúng kế được.

Sau khi thực hiện xong vụ xét chùa ở Sài Gòn, Tướng Tôn Thất Đính có làm một báo cáo chi tiết gởi Tổng Thống Ngô Đình Diệm, còn một số tướng lãnh Việt Nam đã đến trình cho các “Quan Thầy”. Tướng Trần Văn Đôn trình cho đại diện CIA ở Sài Gòn và Tướng Harkins, Tư Lệnh Bộ Chỉ Huy Viện Trợ Quân Sự Mỹ tại Việt Nam (MACV). Tướng Lê Văn Kim đến mách với ông Rufus Phillips, Giám Đốc cơ quan USOM, và Tướng Trần Thiện Khiêm báo cáo cho Trưởng Lưới CIA Lucien Conein. Ngoài ra, còn có nhiều báo cáo riêng của CIA.

Những tài liệu này gồm vài trăm trang, chúng tôi chỉ xin tóm lược những nét chính. Chiều ngày 18.8.1963, 10 tướng đã về họp tại Bộ Tổng Tham Mưu để bàn về tình hình: Trần Văn Đôn, Tôn Thất Đính, Đỗ Cao Trí, Trần Thiện Khiêm, Nguyễn Khánh, Mai Hữu Xuân, Nguyễn Ngọc Lễ, Lê Văn Kim và Dương Văn Minh (còn tên một tướng chưa được giải mã). Trong số các tướng này, có cả những tướng đang bất bình với ông Diệm và muốn ông Diệm sụp đổû càng nhanh càng tốt, như Dương Văn Minh, Lê Văn Kim, Mai Hữu Xuân và Nguyễn Ngọc Lễ.

1.- Ai đã triệu tập cuộc họp này? Báo cáo của trạm CIA ở Sài Gòn vào lúc 6 giờ 45 chiều ngày 24.8.1963 nói rằng Tướng Đôn không cho biết ai đã triệu tập cuộc họp chiều 18.8.1963. Nhưng ai cũng biết chỉ có Tướng Khiêm mới triệu tập được cuộc họp này, vì lúc đó Tướng Khiêm đang làm Tham Mưu Trưởng Liên Quân, vừa được ông Diệm cử Xử Lý Thường Vụ Tổng Tham Mưu Trưởng thay thế Tướng Lê Văn Tỵ được Mỹ đưa qua Hoa Kỳ chữa bệnh vào ngày 27.7.1963 vì ung thư phổi. Đây là một phương cách tạo sự vắng mặt của Tướng Tỵ cho các tướng của CIA đễ dàng thực hiện kế hoạch được đưa ra.

Theo Tướng Trần Văn Đôn, đáng lẽ ông Diệm phải cử ông hay Tướng Dương Văn Minh giữ chức vụ Qưyền Tổng Tham Mưu Trưởng, nhưng ông Diệm đã cử Tướng Trần Thiện Khiêm, vì tin Tướng Khiêm hơn ông. Tướng Đôn cũng đã từng cho biết, trong cuộc đảo chánh ngày 11.11.1960, Đại Tá Khiêm đã đưa quân về Sài Gòn chống đảo chánh theo lệnh của ông Diệm và trong lúc mới đến Sài Gòn, Đại Tá Khiêm có tiếp xúc với Đại Sứ Mỹ và Tướng Mỹ McGarr, người cầm đầu MACV, hai nhân vậy Hoa Kỳ này không hoàn toàn ủng hộ ông Điệm, nhưng khuyên  “không nên lật đổ hẵn ông Diệm, chỉ cho ông ấy một bài học như thế là đủ rồi.” Sự kiện này cho thấy Tướng Khiêm đã hành động theo lệnh của Mỹ. Sau cuộc họp nói trên, phái đoàn tướng lãnh do Tướng Trần Văn Đôn cầm đấu, đã đến gặp ông Ngô Đình Nhu ở Dinh Gia Long yêu cầu áp dụng các biện pháp mạnh để ổn định tình hình.

2.- Có dấu hiệu đáng nghi ngờ: Nhìn thành phần các tướng lãnh đến đề nghị biện pháp cứu chế độ, ông Nhu đã tỏ vẻ nghi ngờ ngay. Ông bảo các tướng muốn gì thì về viết tờ trình Tổng Thống. Ông Nhu tỏ vẻ nghi ngờ là đúng: Đại Tướng Dương Văn Minh, ngoài tội biển thủ vàng tịch thu được của Bình Xuyên, còn để cho người em ruột là Thiếu Tá VC Dương Văn Nhựt từ Bắc vào Nam qua ngã Cam-bốt, ẩn nấp trong nhà Tướng Minh để hoạt động, nên ông Diệm phải cho Tướng Minh ngưng giữ chức Tư Lệnh Bộ Tư Lệnh Hành Quân và về làm Cố Vấn Quân Sự Phủ Tổng Thống, một chức vụ ngồi chơi xơi nước.  Thiếu Tướng Mai Hữu Xuân lúc đầu rất được ông Diệm tin cậy, nhưng khi được cử làm Tư Lệnh Miền Đông để dẹp phiến loạn, đã lợi dụng quyền hành, bán các rừng miền Đông cho Ba Tàu khai thác gỗ nên bị đưa về làm Giám Đóc Trung Tâm Huấn Luyện Quang Trung.   Thiếu Tướng Lê Văn Kim khi làm Chánh Văn Phòng cho ông Hồ Thông Minh, Tổng Trưởng Quốc Phòng, đã cố vấn cho ông Minh đứng ra lệnh cho Quận Đội dẹp loạn Bình Xuyên, nên không được ông Diệm tin dùng, và chỉ cho làm Chỉ Huy Trưởng Trường Võ Bị Quốc Gia.

Năm 1955, Tướng Nguyễn Ngọc Lễ, một người rất được ông Diệm tín nhiệm, đã được cử làm Tổng Giám Đốc Cảnh Sát và Công An thay thế Lai Văn Sang của Bình Xuyên. Nhưng mới làm được một thời gian ngắn, bị Trần Bá Thành gài “ghế” nên bị mất chức.  Với những thành phần đang bất mãn với chế độ như thế này mà kéo nhau tới bàn biện pháp “cứu chế độ”, quả thật đáng nghi ngờ!

3.- Ông Diệm bị trúng kế: Ngày 20.8.1963, Tướng Trần Văn Đôn và các tướng khác đã đem vào cho ông Nhu một thỉnh nguyện thư có chữ ký của các tướng lãnh yêu cầu ban hành tình trạng giới nghiêm và kế hoạch hành quân lục xét các chùa, bắt các tăng sĩ đến từ ngoài Sài Gòn về lại các tỉnh và chùa của họ.  Ông Nhu bảo họ vào thảo luận với Tổng Thống. Ông không hiện diện trong cuộc thảo luận này. Các tướng có mặt trong cuộc thảo luận đó gồm có Trần Thiện Khiêm, Đỗ Cao Trí, Nguyễn Khánh, Tôn Thất Đính (gần một hàng chưa được giải mã) Trần Văn Đôn và Lê Văn Kim.  Tướng Đôn cho biết khi gặp Tổng Thống, các tướng nói với Tổng Thống rằng tinh thần của quân đội đang xấu hơn (detoriorating) và trong thực tế họ sợ rằng một đồn quân sự ở trong tình trạng gần như đào ngũ (near state of desertation). Các tướng nói rằng vợ các binh sĩ và các sĩ quan trẻ đang tức giận. Họ giải thích cho Tổng Thống tình hình như là quân đội thấy họ phải đối đầu với Phật Giáo. Tướng Đôn xác nhận ông nói với Tổng Thống rằng vụ 8 tháng 5 ở Huế có thể được giải quyết, nhưng Việt Cộng đã xâm nhập vào Phật Giáo trong chùa Xá Lợi (Don claims he told Diem that 8 May in Hue could have been settled but that the VC has penetrated Buddhists in Xa Loi Pagoda.)

Tướng Đôn kể lại các chiến thuật được dùng trong cuộc biểu tình ngày 11 tháng 8 khi Thích Tâm Châu diễn thuyết trước đám đông tại chùa Xá Lợi. Tâm Châu đã làm say mê đám đông với các câu hỏi như là “chúng ta sẽ xuống đường”? Đàm đông đã trả lời “vâng”. Đột nhiên Tâm Châu nói “không, chúng ta không xuống đường. Sự việc quý vị nói quý vị sẽ xuống đường cũng gióng như quý vị đang xuống đường.” Tướng Đôn cảm thấy rằng cái ông sư nói tiếng Anh, Thích Đức Nghiệp, rất là nguy hiểm và các tướng sợ rằng nếu các nhà lãnh đạo tập họp được một đám đông lớn, họ có thể ra lệnh đi tới Dinh Gia Long và quân đội không thể ngăn chặn họ. Hình như các tướng đến gặp ông Diệm để bàn kế hoạch xét chùa hôm đó đã học thuộc lòng những lời lẽ được soạn sẵn mà họ sẽ đưa ra để thuyết phục ông Diệm, vì theo khả năng, họ khó nói được những lời đó một cách lưu loát như vậy.

Tướng Đôn cho biết, theo sự khuyến cáo của các tướng lãnh, Tổng Thống đã quyết định ban hành tình trạng giới nghiêm (martial law). Ông Diệm quyết định đưa quân đội vào chiếm các điẻm chiến lược ở Sài Gòn - Chợ Lớn và chấp nhận khuyến cáo đưa các nhà sư từ ngoài Sài Gòn về lại các tỉnh và chùa của họ. Tuy nhiên, ông Diệm nhấn mạnh không ai được động đến các nhà sư (President insisted however that none of the brozes be hurt).

Chiều 20.8.1963 Tổng Thống Ngô Đình Diệm đã ban hành Sắc Lệnh số 84/TTP “tuyên bố tình trạng giới nghiêm trên toàn lãnh thổ Việt Nam kể từ ngày công bố Sắc Lệnh này cho đến khi có lệnh mới”

(Điều 1). Điều 2 quy định: “Luật lệ nào xét ra cần ngưng thi hành sẽ được tuyên bố tạm đình chỉ áp dụng.” Điều 3 nói rất rõ: “Quân Đội Việt Nam Cộng Hòa chịu trách nhiệm hoàn toàn về an ninh công cộng, và để đạt tới mục đích ấy, có quyền trong suốt thời gian giới nghiêm, xét các tư gia bất cứ lúc nào, bắt giữ những người xét có hại cho  an ninh công cộng, v.v.

4.- Công việc xét chùa: Sau khi có lệnh giới nghiêm, quyền bảo vệ an ninh trật tự trên toàn quốc được chuyển giao từ nhà chức trách hành chánh (tỉnh và thị trưởng) qua nhà chức trách quân sự với chức vụ Tổng Trấn (Governor). Tại Đô Thành Sài Gòn, Tướng Tôn Thất Định, Tư Lệnh Quân Đoàn III kiêm Tổng Trấn Sài Gòn - Gia Định. Tại Thừa Thiên - Huế, Tướng Đỗ Cao Trí, Tư Lệnh Sư Đoàn 1 là Tổng Trấn Thừa Thiên - Huế.

Vì sợ bị tiết lộ, các cuộc xét chùa đã được thực hiện ngay trong đêm 20 rạng ngày 21.8.1963 và do các Tổng Trấn đích thân chỉ huy. Có tất cả 14 chùa trên toàn quốc đã bị xét, đa số ở Sài Gòn và Huế. Lực lượng được xử dụng là Cảnh Sát, Bảo An và Quân Đội. Mặc dầu quyền bảo vệ an ninh và trật tự được chuyển qua quân đội, nhưng theo luật, chỉ có cảnh sát tư pháp mới có quyền xét hỏi, lập vi bằng và bắt giữ các nghi can. Quân đội chỉ yểm trợ chứ không có quyền thực hiện các hành vi đó.

Công cuộc xét chùa tại Sài Gòn do Tướng Tôn Thất Đính đích thân chỉ huy gồm các lực lượng sau đây: 2 đại đội
thuộc Liên Đoàn 31 của Lực Lượng Đặc Biệt, một Đại Đội 16 Bảo An và Lực Lượng Cảnh Sát của Cảnh Sát Quốc Gia. Việc lục xét bên trong đều do cảnh sát phụ trách đúng theo luật. Các lực lượng khác chỉ yểm trợ bên ngoài. Tướng Trần Văn Đôn còn cho biết thêm Quân Đội đã xử dụng một tiểu đoàn Thủy Quân Lục Chiến và một tiểu đoàn Dù bảo vệ vòng ngoài.

Tuy lệnh xét chùa được đưa ra bất ngờ, nhưng CIA đã báo cho các chùa sắp bị tấn công biết trước để lập hệ thống phòng thủ chống lại Cảnh Sát. Tại hai chùa Xá Lợi và Ấn Quang ở Sài Gòn và chùa Từ Đàm ở Huế, Cảnh Sát phải dùng lựu đạn cay mới giải tỏa được và bị thương khá nhiều. Trong Phiếu Trình mang số 0289/QĐIII/VPTL ngày 22.8.1963 gởi Tổng Thống Ngô Đình Diệm, Tướng Tôn Thất Đính cho biết số tăng ni và thường dân bị bắt: 292 sư sãi và 197 ni cô; 73 nam Phật tử và 31 nữ Phật tử; 128 nam học sinh và 5 nữ học sinh. Tổng số bị bắt là 728 người.

Nhân viên an ninh khám phá ra tại bức tường ngăn giữa chùa Xá Lợi với cơ quan USOM của Mỹ ở phía sau có một lổ lớn đã được đục sẵn và được che bằng một cái tủ chè. Nhân viên an ninh tin rằng Thượng Tọa Thích Trí Quang và một cảnh sát bị sa thải đội lốt nhà sư mang tên Thích Nhật Thiện đã chiu lỗ này qua cơ quan USOM rồi từ đó được đưa tới Tòa Tại Sứ Hoa Kỳ ở đường Hàm Nghi, nhưng các viên Hoa Kỳ đã phủ nhận chuyện này.

Một điều đã làm Tướng Đôn lo lắng là Đài Tiếng Nói Hoa Kỳ loan tin Quân Đội VNCH lục xét các chùa và bắt các sư sãi. Điều này sẽ làm mất uy tín của Quân Đội. Vì thế, Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ đã công khai chỉ thị cho Tòa Đại Sứ Hoa Kỳ tại Sài Gòn cải chánh, bảo đổ tội cho Ngô Đình Nhu, Cảnh Sát và Lực Lượng Đặc Biệt của Đại Tá Lê Quang Tung. Chúng tôi sẽ trở lại trò ma giáo này sau.

Tin chính phủ Ngô Đình Diệm cho lục xét các chùa và bắt các sư sãi được các ký giả Mỹ loan đi gây xúc động trên thế giới, nhất là tại các quốc gia Phật Giáo. Dựa vào đó, ngày 24.8.1963, Washington ra lệnh làm đảo chánh lật đổ chính phủ Ngô Đình Diệm.

NHÓM CHỦ TRƯƠNG ĐẢO CHÁNH

Trong cuốn hồi ký “In Retrospect, Tragedy and Lesson of Vietnam”, ở Chương IIIù, dưới tiêu đề “The Fateful Fall of 1963” (Mùa Thu Định Mệnh Năm 1963), từ 24 tháng 8 đến 22.11.1963, ông Robert S. McNamara đã trình bày khá rõ ràng về quyết định của Washington lật đổ chính phủ Ngô Đình Diệm. Ông viết:

“Khi báo cáo về tình trạng xáo trộn tới tấp gởi về Hoa Thịnh Đốn vào ngày 24 tháng 8, các nhân viên có nhiệm vụ ứng trực nhận thấy rằng cơ hội để có hành động chống lại ông Diệm đã đến. Trong đêm đó Hoa Kỳ đã đề ra một kế hoạch đảo chánh, một hành động trong số những hành động quan trọng nhất của hai trào Tổng Thống Kennedy và Johnson.  “Người khởi xướng hành động này là Roger Hilsman Jr., nhân vật kế nhiệm Averell Harriman, giữ chức Phụ Tá Ngoại Trưởng đặc trách Viễn Đông Vụ. Hilsman là một người thông minh, hay tự ái và thích nói nhiều, tốt nghiệp trường võ bị West Point, từng có kinh nghiệm về du kích chiến trong thời Đệ Nhị Thế Chiến và khá am tường về tình hình. Ông này cho rằng cuộc chiến không thể thắng được nếu còn ông Diệm, vì thế phải tìm cách gạt ông ta ra."

“Sau khi Roger Hilsman hoàn thành bức công điện, trong ngày 24 tháng 8, Averell Harriman, người vừa được trở thành Thứ Trưởng Ngoại Giao Đặc Trách Về Chính Trị Vụ, chấp thuận ngay. Michael Forrestal, con của Bộ Trưởng Quốc Phòng đầu tiên và là một thành viên của Hội Đồng An Ninh Quốc Gia, đã gởi ngay công điện đó cho Tổng Thống Kennedy đang ở Hyamis Port, nói “Đã được sự chấp thuận của Ball (George Ball, Thứ Trưởng Ngoại Giao) và Bộ Quốc Phòng... Đề nghị cho tôi biết nếu Tổng Thống muốn... hoản hành động.”

“Bức công điện của những người chủ trương được quyết định gởi cho Sài Gòn ngay trong ngày hôm đó. Họ gặp ông George Ball ở sân golf và yêu cầu ông gọi cho Tổng Thống ở Cap Cod. Ông Ball đã gọi và Tổng Thống Kennedy trả lời rằng ông đồng ý công điện gởi đi nếu các cố vấn của ông cũng đồng ý như vậy. Ông Ball liền gọi cho Ngoại Trưởng Dean Rusk tại New York báo tin Tổng Thống đã chấp thuận. Ngoại Trưởng Rusk tán thành mặc dầu ông ta không nhiệt tình. Trong khi đó, Harriman tìm cách để được sự đồng ý của CIA. Bởi vì ông John McCone (Giám Đốc CIA) vắng mặt, ông ta nói chuyện với ông Richard Helms, Phó Giám Đốc. Helms miễn cưởng (reluctant), nhưng, cũng như Ngoại Trưởng Rusk, ông đi theo vì Tổng Thống đã đồng ý như vậy.”

NGUYÊN VĂN LỆNH ĐẢO CHÁNH

Lệnh đảo chánh mang tên DEPTEL 243, còn được gọi là “Department Telegram or Telegram 243” hay gọi tắt là Cable 243, gởi cho Đại Sứ Cabot Lodge ở Sài Gòn . Toàn văn công điện này vì mới được giải mã ngày 20.4.1998 dưới số JFK 177-10001-10454 nên toàn văn chưa được công bố trong bộ Vietnam Relations of the United States của Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ. Chúng tôi xin tạm dịch toàn văn công điện này.

Bức điện mở đầu bằng sự lên án các hành động của ông Ngô Đinh Nhu và coi ông Nhu như một cái cớ, một cái mũi dùi để mở cuộc tấn công chính phủ Ngô Đình Diệm:

“Rõ ràng là cho dù giới quân sự có đề nghị thiết quân luật hay Nhu đã lừa họ làm vậy, Nhu đã lợi dụng chuyện này để tấn công các chùa chiền với cảnh sát và Lực Lượng Đặc Biệt của Tung (Đại Tá Lê Quang Tung) trung thành với ông ta, điều 8đó đặt trách nhiệm (onus) lên trên quân đội trong con mắt của thế giới và dân chúng Việt Nam. Cũng rõ ràng là chính Nhu đã âm mưu nắm quyền lãnh đạo.  “Chính phủ Hoa Kỳ không thể chấp nhận tình trạng Nhu nắm quyền. Diệm phải được cho cơ hội để loại bỏ Nhu và nhóm của ông ta (his coterie) và thay thế họ bằng những nhân vật quân sự và chính trị tốt nhất sẵn có. Nếu, mặc dầu đã có tất cả những cố gắng của quý ông, Diệm vẫn tỏ ra ngoan cố và từ chối, lúc đó chúng ta phải đối phó với khả năng chính Diệm không có thể được duy trì.  Bây giờ chứng ta tin rằng phải có những hành động ngay lập tức để ngăn ngừa Nhu củng cố vị thế của ông ta xa hơn. Vì thế, trừ khi trong khi tham khảo với Harkins ông nhận được những sự phản đối quyết liệt, ông được quyền tiến hành những đường lối sau đây:

(1) Trước hết, ông phải áp lực trên các cấp bậc thích hợp của Chính Quyền Việt Nam điểm sau đây:
(a) Chính Phủ Hoa Kỳ không thể chấp nhận các hành động chống lại Phật Giáo do Nhu và các cộng sự của ông ta thực hiện nấp dưới lệnh giới nghiêm.
(b) Mọi hành động bi thảm tạo nên tình hình phải được chấm dứt, bao gồm cả việc hủy bỏ dụ số 10, phóng thích các tăng ni đã bị bắt, v.v.

(2) Cùng một lúc chúng ta cũng phải nói với các nhà lãnh đạo quân sự then chốt rằng Hoa Kỳ nhận thấy không thể tiếp tục ủng hộ Chính Phủ Việt Nam về quân sự và kinh tế trừ khi các biện pháp nói trên được thi hành ngay, trong đó chúng ta yêu cầu phải loại Nhu ra khỏi chức vụ. Chúng ta muốn cho Diệm một cơ hội vừa phải để loại bỏ Nhu, nhưng nếu ông ta vẫn cứ ngoan cố, lúc đó chúng ta phải chuẩn bị để chấp nhận sự hàm ý rằng chúng ta không thể ủng hộ Diệm nữa. Ông cũng nên nói với các nhà lãnh đạo quân sự thích hợp rằng chúng ta sẽ dành cho họ sự ủng hộ trực tiếp trong bất cứ giai đoạn chuyển tiếp nào sau khi phá đổ guồng máy chính quyền trung ương.

(3) Chúng ta công nhận sự cần thiết phải loại bỏ vết dơ trên quân đội trong việc tấn công các chùa và đặt điều tai tiếng đó cho chính Nhu. Ông được quyền đưa ra lời tuyên bố đó tại Sài Gòn khi ông nhận thấy thích hợp cho việc hoàn thành mục tiêu này. Ở đây chúng tôi cũng đã soạn thảo về những điểm như thế và ra lệnh cho Đài Tiếng Nói Hoa Kỳ đưa ra lời tuyên bố những điểm tương tự được ghi trong điện tín gần đây bất cứ lúc nào ông đưa ra lời tuyên bố thích hợp càng sớm càng tốt.  Song song với điều trên, ông Đại Sứ nên cùng với đồng sự xét xem gấp tất cả những người có thể lãnh đạo khác và phác thảo một kế hoạch chi tiết làm thế nào để chúng ta có thể thay thế Diệm nếu điều này trở nên cần thiết.”  Mong ông tham khảo với Tướng Hatkins về những đề phòng cần thiết để bảo vệ cá nhân người Mỹ trong giai đoạn có cuộc khủng hoảng. Ông sẽ hiểu rằng chúng tôi không thể từ Washington cho ông những chỉ thị chi tiết như làm thế nào để hoạt động này có thể được xúc tiến, nhưng ông cũng biết rằng chúng tôi sẽ yểm trợ ông hoàn toàn (we will back up you to the hilt) và các hành động mà ông thực hiện để hoàn thành mục tiêu của chúng ta.  Cần phải nói rằng chúng tôi giữ cho sự biết đến bức điện tín này trong những người chính yếu tối thiểu và mong rằng ông cũng thận trọng như vậy để tránh những sự tiết lộ sớm.

NHỮNG GIAN TRÁ CỦA CÔNG ĐIỆN

Có thể nói đây là một công điện xảo trá về cả hình thức lẫn nội dung.

1.- Gian trá về hình thức: Mặc dầu là một văn kiện rất quan trọng nói lên chính sách của một quốc gia đối với một quốc gia, nhưng nó không được đưa ra thảo luận trước khi quyết định. Nó được soạn sẵn rồi thông báo cho Tổng Thống!   Người ký công điện gởi đi không phải là Ngoại Trưởng Dean Rusk mà là Thứ Trưởng Ngoại Giao George Ball. Dưới trang đầu có ghi rõ công điện này do Roger Hilsman Jr., Phụ Tá Ngoại Trưởng đặc trách Viễn Đông Vụ soạn thảo, và được Averell Harriman, Thứ Trưởng Ngoại Giao Đặc Trách Về Chính Trị Vụ chấp thuận. Công điện đã được Hilsman, Forrestal và Ball thông qua.

Trong cuốn hồi ký “Swords and Plowshares", Đại Tướng Maxwell D. Taylor, Chủ Tịch Ban Tham Mưu Liên Quân thời Tổng Thống Kennedy, cho biết khi tình hình lộn xộn xẩy ra tại Sài Gòn, một nhóm hoạt động chống Diệm (a small group of anti-Diem activists) đã nắm lấy cơ hội, xử dụng “mánh mung lẫn tránh” (end run) để vượt qua bằng cách soạn thảo một cách vội vàng một công điện tối quan trọng đối với Sài Gòn không cần có sự đồng ý thông thường của Bộ.

2.- Lý do viện dẫn để ra lệnh đảo chánh: Công điện bảo rằng “không thể chấp nhận các hành động chống lại Phật Giáo do Nhu”, nhưng như chúng tôi đã trình bày ở trên: Chính cơ quan tình báo Hoa Kỳ đã lợi dụng vụ Phật Giáo, đưa ra các biện pháp ma giáo như vụ Hòa Thượng Quảng Đức và xét chùa để làm cho tình hình trở nên nghiêm trọng hơn rồi căn cứ vào đó ra lệnh đảo chánh. Tất cả đều co CIA tạo ra.

Về mục tiêu đấu tranh của Phật Giáo, CIA cũng đã nhận ngay ra từ đầu: Cuộc tranh đấu đó nhắm mục tiêu chính trị chứ không phải tôn giáo. Trong một công điện đề ngày 17.8.1963, trước ngày lục xét các chùa, (mới được giải mã), Trạm CIA tại Sài Gòn đã báo cho CIA trung ương biết như sau:

“Các lãnh đạo Phật Giáo rất lạc quan rằng Tổng Thống Ngô Đình Diệm có thể bị lật đổ trong 6 tháng và được tổ chức cho một cuộc tranh đấu trong nhiều tháng. (Buddhist leaders were optimistic that president Ngo Dinh Diem could be overthrown within six monts and were organized for a struggle of several monts). Các tăng ni được chỉ thị về các vấn đề chính trị và việc tổ chức các học sinh trung học và sinh viên đại học đã được nhấn mạnh.

“Thích Thiện Minh, Phó Chủ Tịch Tổng Hội Phật Giáo Việt Nam (GAVB) tại Trung Phần, Việt Nam, và Thích Trí Quang, Chủ Tịch GAVB ở Trung Phần, cả hai mạnh mẽ chống trung lập, đã soạn thảo một danh sách sơ khỏi những ngưới họ muốn thấy có mặt trong chính phủ nếu ông Diệm bị lật đổ, trong đó có cả Phan Khắc Sửu...” (a tentative list of men who they would like to see in the goverment if Diem were overthrown, it included Phan Khac Sưu...).  Với công điện này, CIA đã nhận ra rằng nhóm Phật Giáo đấu tranh có nhiều tham vọng chính trị, đang nấp dưới danh nghĩa tôn giáo và dùng bạo loạn để cướp chính quyền, nhưng CIA cứ phớt lờ đi, đợi lật xong ông Diệm rồi thanh toán sau.

3.- Lý do đích thực của cuộc đảo chánh được che giấu: Ông Frederick Nolting, cựu Đại Sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Cộng Hòa, ghi rõ trong cuốn “From Trust to Tragedy” như sau:

“Âm mưu “trung lập hóa” Lào của ông ta (Harriman) là một sự thất bại thê thảm, và sự thù nghịch ngày càng gia tăng của ông với Tổng Thống Ngô Đình Diệm và gia đình của ông ta, trở thành một yếu tố chủ yếu trong việc lật đổ ông Diệm. Tuy nhiên, thanh thế và ảnh hưởng của Harriman ở Washington lớn đến nổi trở thành quyết định trong các hành động cốt yếu mà chính phủ chúng ta đã thực hiện trong năm 1963.”

4.- Ra lệnh cho Tòa Đại Sứ nói dối: Mặc dầu cuộc lục xét 14 chùa trên toàn quốc trong đêm 20 rạng ngày 21.8.1963 đều do các tư lệnh quân đội tại địa phương chỉ huy trực tiếp, các đơn vị quân đội được dùng để yểm trợ..., trong công điện nói trên, Bộ Ngoại Giao đã chỉ thị cho Đại Sứ Lodge ở Sài Gòn phải đặt điều tai tiếng đó cho chính Nhu (and placing blame squarely on Nhu). Bộ Ngoại Giao đã soạn sẵn lời cải chánh và cùng một lúc vừa gởi cho ông Lodge vừa gởi cho đài VOA để khi ông Lodge lên tiếng tại Sài Gòn thì đài VOA cũng đưa ra đọc!

NHỮNG NGÀY KHỦNG HOẢNG

Sau khi công điện ra lệnh đảo chánh được gởi đi, nhiều cuộc họp liên tục đã được tổ chức tại Tòa Bạch Ốc để tranh luận xem có nên tiếp tục tổ chức đảo chánh hay không. Nhưng Harriman đã dùng thanh thế của mình để áp đảo và sự quyết tâm lật đổ ông Diệm của Đại Sứ Lodge đã làm cho tình hình không thể tạo ra một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng cho vai trò của Tổng Thống Kennedy.

Nhiều tài liệu mới được giải mã sẽ giúp chúng ta biết rõ sự thật hơn. Đây là vấn đề sẽ được chúng tôi trở lại trong một nhịp khác.

Tú Gàn

 ( nguồn BCT )